Jak powstają złoża soli kamiennej? Sól kamienna, którą możemy spotkać również pod bardziej profesjonalną nazwą „halityt”, jest niezwykle popularna. Towarzyszy nam chociażby pod postacią soli kuchennej czy soli przemysłowej, używanej w przypadku oblodzenia chodników i dróg. Obecnie trudno wyobrazić sobie funkcjonowanie bez soli, której zastosowanie jest wyjątkowo szerokie — zarówno w branży chemicznej, spożywczej, jak i przy budowie aparatury pomiarowej. Stosowana jest również w medycynie naturalnej i kosmetyce. Wygląda więc na to, że sól jest prawdziwie wszechobecna!
Zakłada się, że już w starożytnych egipskich dokumentach można było znaleźć wzmianki o soli. Mało kto jednak zdaje sobie sprawę, w wyniku jakich procesów geologicznych możemy korzystać z dobrodziejstw tego minerału.
Charakterystyka soli kamiennej
Halit to minerał, którego głównym składnikiem jest chlorek sodu. Powstaje w wyniku krystalizacji słonych jezior i morskich wód. Do jego charakterystycznych cech należą:
- rozpuszczalność w wodzie,
- dobre przewodnictwo cieplne,
- zdolność do odkształceń pod wpływem odpowiednio dobranej temperatury,
- typowa forma kryształu o kształcie sześcianu,
- możliwość zmiany właściwości fizycznych pod wpływem ciśnienia.
Gdzie możemy spotkać złoża tego minerału? W Polsce występują one m.in. na Kujawach, na Dolnym Śląsku, w Wielkopolsce czy Małopolsce (choć w tym ostatnim przypadku nie są już eksploatowane). Zdarzało się, że przy okazji poszukiwania złóż innych surowców odkrywano właśnie złoża soli kamiennej. Nie oznacza to jednak, że złoża te są wyłącznie polską specjalnością — są one niezwykle powszechne również w krajach takich jak Włochy, Francja, Hiszpania czy Indie, czyli w rejonach wyróżniających się suchym klimatem.
Najpopularniejszym obiektem, który każdy Polak kojarzy z kopalnią soli, jest rzecz jasna ta znajdująca się w Wieliczce. Obecnie kopalnia nie prowadzi wydobycia, a stanowi jedynie atrakcję turystyczną w postaci muzeum. Według statystyk z 2013 roku, w samej Polsce wydobyto 4,2 miliona ton tego minerału.
Złoża surowców mineralnych — co warto wiedzieć?
Poszukiwanie złóż surowców mineralnych wymaga niewątpliwie znacznego wysiłku. Obecnie w celu ich wykrycia przeprowadza się tzw. badania złożowe, które są niezbędne, jeżeli rozważamy założenie własnej kopalni.
Geologiczne badania złożowe http://www.gco-consult.com/www/pl/oferta/badania-terenowe.html to proces obejmujący szeroki wachlarz działań, takich jak szukanie, badanie oraz rozpoznawanie złóż. Wymaga to specjalistycznej wiedzy, którą nie zawsze dysponujemy — tym bardziej że działania te wiążą się także ze sporządzaniem szczegółowej dokumentacji geologicznej.
Nic jednak straconego, ponieważ na rynku możemy spotkać liczne firmy, które posiadają w swojej ofercie m.in. odwierty, sporządzanie odpowiedniej dokumentacji złóż czy wykonywanie projektów robót geologicznych. W przypadku soli kamiennej jej wydobycie odbywa się w około stu krajach na świecie. Niegdyś był to proces wyjątkowo niebezpieczny, jednak wraz z rozwojem techniki czynność ta została udoskonalona dzięki nowoczesnym maszynom, zapewniając przy tym wyjątkową skuteczność. Sprzęt wykorzystywany do wydobycia jest najwyższej jakości — kładzie się nacisk przede wszystkim na jego precyzję. Inwestycje z tym związane są aktywnie wspierane przez przedsiębiorstwa geologiczne.
Geologia — dziedzina kluczowa dla wydobycia surowców
Jakiekolwiek formy wydobywania surowców wymagają udziału geologa. Innymi słowy, działalność wydobywcza bez jego zaangażowania nie ma prawa istnieć. To właśnie tacy specjaliści są w stanie precyzyjnie określić wielkość złóż i ocenić, czy warto w ogóle rozważać wydobycie danego minerału. Istotne jest również to, aby geolog określił, jaki wpływ może mieć kopalnia na otoczenie, w którym będzie się znajdowała.
Geologia jest dziedziną dobrze ugruntowaną w świecie nauki. Gdyby nie ona, nie poznalibyśmy w tak dokładnym stopniu interesujących nas minerałów, w tym również soli kamiennej. W związku z ogromnym zapotrzebowaniem na tego typu usługi, wyodrębniono specjalny dział geologii — geologię złożową, której zadaniem jest poszukiwanie określonych minerałów. Możemy zetknąć się również z takimi dziedzinami jak geologia kopalniana oraz geologia kopalin. Jeżeli temat ten jest dla nas interesujący i chcemy zostać specjalistami w tym zakresie, warto wiedzieć, że uniwersytety i politechniki poszerzyły swoją ofertę edukacyjną o kierunek taki jak geologia górnicza. Studia możemy podjąć m.in. na Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie lub na Politechnice Śląskiej.
Proces powstawania złóż soli kamiennej
- Ewaporacja, czyli odparowywanie wody z akwenów słonych — warunek absolutnie niezbędny do zajścia procesu krystalizacji.
- Odpowiedni klimat — suchy i ciepły, sprzyjający intensywnemu odparowywaniu.
- Wytrącanie się słabo rozpuszczalnych składników mineralnych w miarę wzrostu stężenia solanki.
- Stopniowy wzrost stężenia chlorku sodu, prowadzący do krystalizacji soli kamiennej.
- Akumulacja kryształów halitu i tworzenie się pokładów złożowych na przestrzeni milionów lat.
Panuje przekonanie, że złoża soli kamiennej powstały już około 250 milionów lat temu. Jedne z najstarszych śladów świadczących o eksploatacji złóż soli kamiennej odnaleziono w Inowrocławiu — najprawdopodobniej miało to miejsce między VII a VIII wiekiem p.n.e. To dowód na to, że człowiek od tysięcy lat doceniał wartość tego minerału i potrafił skutecznie go pozyskiwać.
